Mandala’s zijn overal

Bijna overal ter wereld zijn mandalavormen te vinden. De naam mandala wordt daarvoor zelden gebruikt, maar in feite zijn het wel mandala’s. Onder mandalavormen verstaan we niet alleen cirkelvormen, maar ook andere geometrische vormen in een cirkel, zoals veelhoeken, spiralen, labyrinten, doolhoven en allerlei figuratieve voorstellingen.

Griekenland

Oudgriekse wasbekken met labyrintversiering Turkije – in Side bij het amfitheater

Oudgriekse wasbekken met labyrintversiering. Turkije – in Side bij het amfitheater

In Griekenland zijn de bovenkanten van pilaren vaak voorzien van spiralen. Veel vloermozaïeken en aardewerk laten ook schitterende spiraalvormige randornamenten zien. Wellicht het beroemdste labyrint uit de Griekse oudheid is het labyrint op Kreta. Hier was het waar Theseus de Minotaurus van koning Minos versloeg en hij met behulp van de draad van Ariadne weer heelhuids uit het labyrint kon komen.

Indianen

In Noord-Amerika gebruiken de Navajo-indianen cirkelvormige motieven in zandtekeningen. Zo verbeelden zij gebeurtenissen uit oeroude tijden, ook gebruiken zij deze zandtekeningen vaak bij genezingsrituelen.

Kelten

Keltisch knoopwerk in een versierde hoofdletter in het “Book of Kells”

Keltisch knoopwerk in een versierde hoofdletter in het “Book of Kells”

De oude Kelten waren meesters in het versieren van voorwerpen. Zij gebruikten veel spiraalmotieven en kunstig versierd knoopwerk. Bij opgravingen in Oostenrijk, Zwitserland en Duitsland zijn veel op deze wijze versierde voorwerpen gevonden. Nadat de Romeinen de Kelten hadden verslagen is de Keltische cultuur zo goed als alleen in Ierland en Schotland bewaard gebleven. Ierse monniken versierden hun handgeschreven bijbels met schitterend geknoopte tekeningen. Het wereldberoemde “Book of Kells” is daar een prachtig voorbeeld van.Tegenwoordig wordt Keltisch knoopwerk veel gebruikt bij het mandalatekenen.

Aboriginals

Mandala – tekening van Hannie de Jong met Aboriginal beelden

Tekening van Hannie de Jong met Aboriginal beelden

In Australië zijn concentrische cirkels heel belangrijk. Het midden, een punt, vertegenwoordigt het individu, de steeds groter wordende wereld om die mens wordt uitgebeeld door de vele concentrische cirkels. Ook zijn ze het symbool van heilige plaatsen, zoals die voorkomen in verhalen over de droomtijd. Pmara-Kutata, zoals het daar genoemd wordt, is het er altijd zijnde huis en de eeuwige moeder van de totemische voorouders en de sterfelijke mens.

 

Malta en de spiralen

Mandala – met spiralen versierde lunette boven een deur op Malta

Met spiralen versierde lunette boven een deur
op Malta

Malta kent verschillende heel oude tempels, een van de bekendste, die van Tarxien, is ongeveer 5000 jaar oud. Hier zijn op veel stenen en muren spiralen uitgehouwen. Ze zullen daar niet eenvoudig als ornament gebruikt zijn, maar hebben waarschijnlijk een bepaalde diepere religieuze bedoeling gehad. Veel spiraalwerk op Malta is te zien in het siersmeedwerk van de lunetten, de halve  cirkelvormige ramen boven deuren.

 

Roosvensters en labyrinten

Mandala – Hannie loopt het labyrint in de Kathedraal van Chartres

Hannie loopt het labyrint in de Kathedraal van Chartres

De enorme roosvensters in vooral Gotische kerken en kathedralen in West-Europa doen ons onmiddellijk denken aan reusachtige mandala’s. Deze kleurrijke rozetmandala’s hebben een religieuze achtergrond, zij vertellen verhalen uit de bijbel of laten beelden zien uit het leven van belangrijke heiligen. Naast roosvensters vinden we in een aantal kathedralen ook grote labyrinten op de vloer ervan. Het labyrint verbeeldt de weg die de mens volbrengt, de zoektocht naar het doel van zijn leven. Eén van de bekendste kerklabyrinten in Frankrijk is die van de kathedraal van Chartres.

Islamitisch knoopwerk

Mandala – Aardewerk tegel met Islamitisch knoopwerk te zien in het Keramiekmuseum Princessehof in Leeuwarden

Aardewerk tegel met Islamitisch knoopwerk te zien in het Keramiekmuseum Princessehof in Leeuwarden

In de Islamitische wereld zijn mandalavormen vooral te zien in de koepels van moskeeën, maar ook schilderwerk of wandtegels in allerlei gebouwen zijn vaak voorzien van gevlochten mandala’s.

 

 

 

 

Bovenstaande opsomming is niet volledig, vele andere culturen over de hele wereld kennen hun eigen mandalavormen. Een zoektocht op Internet laat al snel veel voorbeelden zien. Zoek maar eens naar kolams in India, het handschilderen – Mehndi, symbolen in Ghana, bij oude volken in Zuid- en Midden-Amerika.

Mandala – inspiratiebron Bijzondere deur gezien in Praag

Bijzondere deur gezien in Praag

Plattegronden van heilige plaatsen, tempels, kerken, kathedralen, belangrijke gebouwen, maar ook van oude steden hebben soms veel weg van mandala’s. Hierbij zie je dat de mens bewust of onbewust gebruik maakte van de kracht van geometrische vormen.

Door het tekenen van mandala’s kun je leren de wereld om je heen anders te bekijken en die mandalavormen te herkennen. De wereld zal daarna nooit meer dezelfde zijn.

Mandala inspiratie: lamp

Mandala inspiratie: lamp